تبلیغات
- اخبار روز ،متون علمی و ادبی،دانلود،آموزش وبلاگ نویسی و .. - نقش صنایع دستی و گردشگری در توسعه و شکوفایی منطقه ارسباران
ما ســــــــــــعی میكنیم بهترین هــــــــــــــــا را در این جـــــــــــا برایتــــــــان تــــــــدار ك ببینیم

-
-
تاریخ : دوشنبه 23 فروردین 1389
نویسنده : araz

ایسکانیوز: نام ارسباران عنوان جدید قره داغ است .
تصاویر از جاذبه های گردشگری، آثار تاریخی و صنایع دستی منطقه ارسباران( عكس از: حسن بالاگر سال 88)

به گزارش گروه فرهنگی هنری باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران"ایسکانیوز" این سرزمین وسیع به استناد آثاری که از میدان هوشنگ شاه( واقع در روستای چناب) به دست آمده شهری است به قدمت کشف آتش هوشنگ شاه پیشدادی، که براساس سنگ نبشته اوراتوین واقع در روستای سقندل 800 سال پیش از میلاد شهری پادشاه نشین بوده و با تشکیل دولت ماد، به عنوان دژ ماد در تاریخ عنوان شد که منطقه مرزی کنونی دیزمار گویای همان روزهاست.
وجود جنگل های قدیمی در نقاط غربی و شمالی از جمله وینق، آینه لو، حسن آباد، دیزمار، جنگل طبیعی انداب( پارک جنگلی فندقلو)، دره علی آباد و مناطقی چون : سد ستارخان ( در 15 کیلومتری جاده اهر- ورزقان)، منطقه شکارخیز آنزا که از سوی سازمان بین المللی یونسکو از مناطق ارزشمند و نادر جهان شناخته شد و از معادن معروف این منطقه: مس، سرب، نمک، آلومینیم، گوگرد، اورانیوم، روی، خاک چینی و ... و باغات منطقه شامل باغاتی هستند که هرساله حدوداً 140 هزار تن انواع میوه های سردرختی از جمله سیب قرمز، هلو شبرنگ، زغال اخته، سماق و .... را می توان نام برد.
در این مقاله سعی شده به نقاط گردشگری و همچنین راهکارهای مناسب که می تواند جهت بهبود وضع صنعت گردشگری و صنایع دستی در منطقه ارسباران صورت گیرد بحث می شود.

کلید واژه ها : ارسباران، شکوفایی، جاذبه های طبیعی، گردشگری
ارسباران با ۱۳۰ هزار هکتار مساحت جزء زیباترین جنگل هاى کوهستانى ایران است که به دلیل وجود گونه هاى مختلف گیاهى هزاررنگ است]1[. ارسباران به خاطر وجود کوه هاى سرسبز، جنگل‌هاى زیبا، مراتع غنى و رودهاى پرآب، از زیبایى دل‌انگیزى برخوردار است و مى‌توان گفت کانون تجمع زیبایى، شکوه و عظمت طبیعت، قدمت تاریخى، تنوع گونه‌هاى گیاهى و جانورى است]7 [. کل و بز، گراز، خرس قهوه اى، گرگ، سیاه قوش، روباه، پلنگ و خرگوش از جمله گونه هایى است که در آنجا زندگى مى کنند. ۱۰۳ گونه پرنده نیز در این جنگل ها به سر مى برند که مهمترین آنها سیاه خروس است. کبک، دراج، قرقاول، عقاب، انواع پرندگان شکارى و پرندگان مهاجر آبزى و خشکى زى از این جمله اند بدلیل وجود این غنای طبیعی و خدادادی منطقه ارسباران از ظرفیت بالایی برای جذب گردشگر برخوردار است و در صورت اجرای برنامه های دقیق و اصولی و مطالعه شده، می توان با استفاده از موقعیت خوبی که ایجاد می شود، باعث رشد و پیشرفت همه جانبه منطقه گردید. هدف در این مقاله شناخت مکان های گردشگری و صنایع موجود در منطقه ارسباران می باشد.

موقعیت جغرافیایی منطقه ارسباران
منطقه ارسباران در شمال غربى آذربایجان‌شرقى مشتمل بر چهار شهرستان اهر، کلیبر، ورزقان و جلفا، یکى از سحرانگیزترین مناطق کشور و جلوه‌گاه شکوه طبیعت در سرزمین اسلامى ایران است]7[. رود ارس حدود شمالی آن را با جمهوری های آذربایجان، ارمنستان و ایالت خود مختار نخجوان مشخص می کند]9 [.
- مشخصات منطقه ارسباران

ادامه را بخوانید........

" قره داغ یا قرجه داغ " نام قدیمی ارسباران نام دارد که از شهرستان های مهم آذربایجان شرقی، و دارا بودن بیشترین دهستانها در تقسیمات کشور می باشد]1[. ارسباران و مرکز آن اهر، دژ قوم ماد و رودخانه ارس مرز دولت ماد بود. که اکنون شامل شهرستانهای اهر و کلیبرو بخشی از شهرستان جلفا می باشد، اهر از شهرهای قدیمی آذربایجان است. این شهر قبل از اسلام اوزانلار نام داشت و به نام میمد نیز مشهور بود]2[. زبان امروزی ساکنان ارسباران ترکی آذربایجانی می‌باشد که در نقاط مختلف آن با لهجه‌های گوناگون تکلم می‌شود. زبان نوشتار و رسمی آذربایجان در بیشتر دوره‌های تاریخی آن، زبان آذری بوده‌است. اکثریت قریب به اتفاق نوشته‌ها و آثار مردم این منطقه نیز در دوره‌های مختلف به فارسی و آذری بوده ‌است]8[. فرهنگ عامه مردم آذربایجان شرقی خصوصاً منطقه ارسباران مردمی اصیل هستند. آنها در دوستی ثابت قدم، در برابر مشکلات شجاع و مقاوم ، و به غیرت شهره اند. از جمله خصلت های این مردم مهمان نواز، آزادمنش، سلحشور، مرزدار، راستگوی و پایبند به اعتقادات مذهبی و یکتاپرست هستند]6 [. در این منطقه جنگل‌هاى غنی با شهرت جهانى از مناطق کلیبر، میشه‌پاره، منجوان شرقى و غربى، دیزمار شرقى و کیوان گسترده است که داراى بیش از ۱۸۰ گونه درختى و درختچه‌اى است. بخشى از جنگل‌هاى این منطقه با وسعت ۷۸ هزار و ۵۶۰ هکتار در محدوده شهرستان کلیبر قرار دارد و در سال ۱۹۷۶ در شمار اندوختگاههاى زیست کره برنامه انسان و کره مسکون (MAB) قرار گرفته، محل انحصارى رویش گونه‌هاى نادرى از گیاهان و یگانه زیستگاه یکى از نادرترین پرندگان به نام سیاه خروس است. همچنین پناهگاه و جنگل معروف آنزا در شهرستان کلیبر با گونه‌هاى مختلف حیات وحش نیز از سوى این برنامه وابسته به سازمان ملل، به عنوان یکى از مناطق جنگلى ارزشمند جهان معرفى شده است. مراتع ارسباران با ۶۷۴۰۰ هکتار وسعت علاوه بر اینکه رویشگاه گونه‌هاى متنوع گیاهى است مهمترین منبع تغذیه دام عشایر منطقه محسوب مى‌شود]11 [.
- مناطق گردشگری و صنایع ارسباران
منطقه ارسباران به مرکزیت شهرستان اهر یکی از مناطق مهم و از قطب‌های مهم گردشگری کشور می باشد این منطقه با وجود جاذبه‌های متنوع گردشگری از جمله جنگل‌های بکر ارسباران، دامنه‌های ییلاقی، آثار تاریخی و صنایع‌دستی(ورنی بافی، قالی بافی و غیره ) منحصر به فرد به عنوان یکی از کانون‌های مهم آثار باستانی و گردشگری می باشد]9[. این جنگلها از نوع جنگلهای شمالی ایران( هیرکانی) است جنگلهای ارسباران دارای 785 گونه گیاهی، 42 تیپ مرتعی، 170 گونه درختی و 143 واحد جنگلی، در زمره یکی از مناطق با ارزش ژنتیکی جهان و از مناطق پنجگانه رویشی ایران به جهت برخی ویژگیهای خاص، یک منطقه رویشی مستقل، معرفی است. جنگل های ارسباران از نظرجغرافیایی به اتفاق جنگل های خزری در زمره منطقه "هیرکانی" قرار دارد و شباهت زیادی به جنگلهای خزری و جنگلهای کناره دریای سیاه دارد و بیشتر درختان این جنگل بلوط می باشد. مساحت کل جنگلهای منطقه تقریباً 130 هزار هکتار برآورد شده است که بصورت تنک و پراکنده بوده و در ناحیه بین کلیبر چای و اشتبین می توان بصورت انبوه دید. انواع درختان مهم آن عبارتند از: راش، بلوط، ممرز، افرا، ون، درختان میوه جنگلی از قبیل گردو، گیلاس، انار، فندق، آلوچه، سیب، گلابی، ازگیل، تمشک، زغال اخته، آلا فیرت، قوشا آرمیت، قیزلر تقی، شیلان، قره قات ، یمیشان، به و غیره]3 [.
ارسباران از لحاظ منابع و ذخایر آب غنی بوده و درست به همین دلیل دارای کشاورزی غنی و پرباری است و باعث سکونت بسیاری در حوالی رودخانه های منطقه شده است، رودخانه های مهم آن عبارتند از :
1- رودخانه ارس به سه سد( ارس، خداآفرین و بند میل و مغان ) بر روی آن نهایتاً به دریای خزر می ریزد. این رودخانه در منطقه و محاوره عمومی آراز از ترکیب (آر ـ آزـ آس به معنی آس دلاور که آس یکی از قبایل بسیار مهم وبزرگ ترک بوده است) نیز گفته می شود.
2- رود مردانقم از کوههای چیچکلو و آندیل، و هفته چشمه اجاقکندی و بالوجه و دیشگدیک و ساری بولاغ و خانقاه سرچشمه گرفته و بعد از گذشتن از مردانقم به ارس می ریزد..
3- رود دوزال ازکوههای سلطان جهانگیر یا نشان کوه و سلطان سنجرسرچشمه گرفته و از بخش خاروانا گذشته به رودخانه ارس می ریزد
4- رود کلیبر از کوههای سهرمه یا سایگرام و جمهور و شیور سرچشمه گرفته و بعد از گذشتن از کلیبر درمنطقه جانانلو به ارس می ریزد.
5- رود اهر از کوههای واقع در مرکز منطقه سرچشمه گرفته و بعد از عبور از شهرستان ورزقان و اهر از طریق جاده اهر ـ مشکین شهر (خیاو) به قره سو پیوسته و از طریق رود دره رود در نزدیکی اصلاندوز به ارس می ریزد و .... ]2 [.
از شهرهای معروف منطقه ارسباران شهرستان اهر می باشد که: از شمال به کلیبر، از جنوب با هریس، از باختر به ورزقان و از خاور به مشکین شهر اردبیل محدود می شود]5 [. در شهرستان اهر جاذبه های طبیعی و تاریخی با اهمیتی می توان دید. به همین سبب این شهرستان در صنعت گردشگری نیز ایفاگر نقش قابل توجهی است. پیشینه ی تاریخی و کهن شهرستان اهر به سبب وجود تپه ها، مساجد، اماکن عمومی، قلعه ها و کاروان سراهایی در این منطقهمی باشد. بازار اهر، حمام کردشت و بقعه شیخ شهاب الدین اهری از جمله مهم ترین این بناها به شمار می آیند. مجموعه شهر اهر را در گذشته سه محله کوى ساداتلو، کوى نخجوانلو و کوى باغبانلو تشکیل مى داده است. حد فاصل این محلات پوشیده از باغ هاى انبوه با حداگثر خانه هاى وسیع و مصالح به کار رفته در دیوارهاى آنها خشت خام بوده است. همچنین در تزئین نماى بیرونى ساختمان هاى ثروتمندان و اربابان آجرهاى رسى پخته به کار مى رفته است. آثار این خانه هاى قدیمى هنوز هم در اهر به چشم مى خورد. انواع صنایع کارگاهی و دستی در این شهرستان فعالیت دارند]13[. عمده ی صنایع کارگاهی این شهرستان عبارتند از: آرد سازی، موزاییک سازی، ریسندگی خامه قالی، چوب بری، شن و ماسه شویی، جوراب بافی، جعبه سازی،‌ آجر پزی، تانکرسازی، سنگ بری و ماکارونی سازی. مهم ترین معادن موجود در حوالی شهرستان اهر نیز عبارتنداز: چهار معدن مس در نواحی شمالی اهر، معدن آهک با میزان استخراج قابل توجه در هشت کیلومتری شمال خاوری اهر، معدن سیلیس و معدن سنگ های ساختمانی]9 [.
موزه ادب و عرفان شیخ شهاب الدین اهری: تنها موزه ادب و عرفان شمالغرب کشور در شهرستان اهر می باشد. بنای بقعه در محوطه ای به وسعت 1500 متر مربع بوده که متشکل از یک ایوان بزرگ، 2 مناره بلند، 2 ایوان کوچک و یک مسجد بزرگ و خانقاه معروف به قوشخانه (لانه پرندگان) و اتاق ‌های متعدد است، به شاه عباس صفوی نسبت می‌دهند. برخی از دیوارهای مجموعه شیخ شهاب ‌الدین اهری در شهر اهر با نقاشی‌های به یادگار مانده از گذشته‌های دور به‌ عنوان دفتر خاطرات یا صفحه‌ای ویژه برای ثبت خاطرات عارفان و علاقه‌مندان و مریدان شیخ‌العارفین شهاب‌الدین که از مسافت‌های دور به دیدار شیخ آمده و در مجموعه مزبور بیتوته می‌کردند، اختصاص داده شده بود.]9[. در این موزه آثار ادبی و عرفانی جالبی از دوره‌های تاریخی صفوی تا قاجاریه گردآوری و برای بازدید عرضه شده است. در بخش ادبی موزه آثار نفیسی از کتب خطی دوران صفوی تا قاجار از قبیل قرآن‌های خطی با جلدهای تذهیب شده لاکی و دیوان شعرا و عرفا مانند دیوان جلال‌الدین مولوی و گلستان سعدی وجود دارد. همچنین قطعه خط‌هایی به صورت شکسته و نستعلیق از آثار (استادعبدالمجید طالقانی) از خوشنویسان قاجاریه و زیارت‌نامه حضرت سیدالشهدا به قلم (میرآقای اهری) و آثاری از استاد درویش از صاحب‌نامان اهالی عرفان در آن به نمایش گذاشته شده است. از آثار بسیار ارزنده این بخش طوماری است پارچه‌ای متعلق به دوره صفویه به طول 360 سانتیمتر و به عرض 50 سانتیمتر که به سوره‌های کلام‌الله مجید با خط نسخ، ثلث مزین شده است. این سوره‌ها در داخل نقوش اسلیمی و ترنجی به طرز بسیار زیبایی جای گرفته‌اند. در بخش عرفان این موزه نیز تابلوهای نقاشی از دوره قاجاریه و مجموعه جالبی از انواع کشکول‌های دراویش از جنس چوب، سفال، چینی و برنز که دارای کتیبه‌ها و نقوشی از مجالس درویشان است مشاهده می‌شود. علاوه براین در این موزه انواع کلاه‌های مخصوص دراویش در دو دوره صفویه و قاجاریه به همراه تبرزین‌های مرصع طلاکوب و نقره کوب، فراهم شده است. از دیگر اشیای این بخش، یک در چوبی پاشنه‌گردان ، پیراهن فتح یا تیغ بند که روی سینه های پیراهن آیات قرآنی در هر دو طرف نوشته شده است و ...: مسجد این مجموعه در دوره قاجاریه تـوسط مصطفی قلی خان امیرکبیر، حاکم قراجه‌داغ بازسازی شده است. این اثر بزرگ معماری و فرهنگی براساس شواهد تاریخی در زمان حیات «شیخ شهاب‌الدین اهری» دارای ساختمان و تشکیلات منحصربه ‌فردی در منطقه بوده است. طبق برخی مستندات تاریخی تکمیل و تعمیرات اولیه (بقعه شیخ شهاب‌الدین اهری) به عصر شاه عباس اول صفوی نسبت داده شده است. مجموعه شیخ شهاب‌الدین اهری تا اوایل عصر صفویه دارای آثار و نوشته‌های قابل توجهی از خود شیخ و سایر کتب بوده است که در جنگ بین ایران و عثمانی این آثار غارت و به ترکیه برده شده است]10 [.
مسجد جامع اهر: با 21 گنبد به ارتفاع 5 متر و روی 14 پایه در وسط و 5/14 پایه در اضلاع شمالی و جنوبی و با طاقهای آجری و ستونهای عریض و استوار بنا شده و یادگاری از دوران سلجوقیان و اتابکان آذربایجان است. در گذشته و در قسمت شمالی این مسجد مدرسه علوم دینی دایر بوده و علمای بسیاری در آن تلمذ نموده اند. این مسجد در سالهای اخیر از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است]4 .[
بازار سرپوشیده اهر: بازار اهر دارای تزئینات گچبری است و این تزئینات در کمتر بازاری دیده می شود. با طاقهای آجری ساخته شده و در زمان (رشیدالملک) حکمران ارسباران بازسازی شد و دارای راسته بازار ـ بازار جعفرقلی خان، بازار نصیربیک و بازار کفاشان می باشد. بازار دارای شاخه های متعددی بوده،راسته بازار، بازار کفاشان و بازار نصیر بیگ قسمتی از بازار های قدیمی اهر است که به شکل و شیوه قدیمی خود پا بر جاست. این بنا دارای حمامی بوده که در زمانهای قدیم از بین رفته است و اکنون محوطه آن دیده می شود.
خانه دکتر قاسم اهری : واقع در خیابان حزب ا... از قدیمی ترین خانه های موجود در اهر می باشد. این بنا دارای سرسرا و اتاقهای متعدد است. در سالهای اخیر قسمت هایی از بنا آسیب دیده است که بوسیله سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان در دست مرمت و استحکام بخشی است و در سال 84 پارکی به نام پارک دکتر قاسم اهری در مقابل این بنا احداث شد.
کاروانسرای شاه عباسی :با طاقهای آجری و معماری زیبا در مسیر جاده اهر-تبریز و گردنه گویجه بیل واقع گردیده و دارای یک سالن بزرگ و غرفه های متعدد است و منصوب به دوره صفویه می باشد.
پارک جنگلی فندقلو (جنگل طبیعی انداب): در 25 کیلومتری اهر - مشگین شهر بر فراز کوههای سرسبز روستای انداب قدیم واقع شده که بیشتر پوشش گیاهی آن درختان فندق می باشد.
جنگل طبیعی تنباکولو: در بخش هوراند واقع شده و بعنوان یکی از مناطق جنگلی ارزشمند رویشگاه گونه های متنوع گیاهی و یکی از جاذبه های مهم گردشگری شهرستان به شمار می آید که سالانه پذیرای هزاران گردشگر می باشد]12 [.
سد ستارخان اهر: در 15 کیلومتری جاده اهر- ورزقان واقع شده است. این سد اخیرا به زیستگاه پرندگان مهاجر تبدیل شده که در تابستان مرغابی ، لک لک و مرغ ماهی خوار و در فصل زمستان انواع مختلف پرندگان آبزی سیاحان بسیاری را به این منطقه می کشاند .همچنین امکان صید انواع ماهی در آبهای این سد و فضای سبز کشاورزی اطرف ان موجب شده تا این محل به تفرجگاهی برای خانواده ها و مردم گردد.
قلعه قهقهه : این قلعه در دهستان یافت از توابع بخش هوراند شهرستان اهر واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا 2500 متر مربع و دارای دیوارهای بلند طبیعی و در میان صخره ها واقع شده است. دور تا دور این قلعه پرتگاه خطرناک و عمودی شکل طبیعی بوده که گویی بدست بشر صخره ها پیرایش یافته است و از دیگر قله ها : قلعه کلهر: در سمت شمال روستای کلهر در 20 کیلومتری اهر، قلعه پشتوی هوراند: این بنا در روستای پیشتاب از توابع بخش هوراند در ارتفاع 3000 متری ساخته شده است. قلعه نودوز : در 34 کیلومتری شرق اهر- مشگین شهر ]7 [.

کلیبر: شهرستان کلیبر از جنوب با اهر از شمال با جمهوری آذربایجان از باختر با رود ارس و جمهوری ارمنستان و از خاور با استان اردبیل همسایه است. این شهر در 47 درجه و 02 دقیقه درازای خاوری و 38 درجه و 52 دقیقه پهنای شمالی و در ارتفاع 1240 متری از سطح دریا واقع شده است]7 [. گرداگرد شهر کلیبر پوشیده از کوه هاى بلند و جنگل هاى انبوه است. علاوه بر قلعه بابک که در سه کیلومترى شهر واقع شده، پارک قلعه درسى (دره قلعه بابک) و آبگرم هاى کلیبر که در بخش آبش احمد قرار دارند نیز دیدنى اند. پل هاى رودخانه ارس در شمال شهرستان کلیبر و امارت هاى آینه لو و وینق در جنگل هاى ارسباران از دیگر دیدنى هاى کلیبرند. کاروانسراى دوره صفوى و برج هاى یادمان متعلق به دوره ایلخانى، امامزاده کلیبر، مسجد جامع کلیبر و قلعه پیغام و ساختمان تاریخی طومانیانس از جاذبه های تاریخی و مکان های دیدنی منطقه به شمار می روند. صنایع کلیبر بیش تر کارگاهی و شامل تولید آسیاب برقی و موتوری، موزاییک سازی، تانکر سازی، قندریزی، آهنگری، جوشکاری، کابینت سازی و کش بافی است]7 [.
روستای اشتبین: روستای " اوشتبین"، از توابع بخش سیه رود و دهستان نوجه مهر شهرستان جلفا واقع شده است. «اوشتبین» مرکب از دو کلمه «اوش» به معنی عدد سه و «تیبین» به معنی طایفه تشکیل شده است. یکی از آثار بسیار نفیس و با ارزشی که در این روستا وجود دارد ، کتاب خطی " تاریخ نادری " می باشد که با خطی بسیار زیبا توسط یکی از فرهیختگان روستا به نام " مشهدی محمدعلی " به رشته تحریر درآمده است]6 .[فاصله روستای "اوشتیبین " از جاده اصلی و مرزی سیه رود - خداآفرین حدود هفت کیلومتر بوده و متشکل از سه آبادی به نام های هراس، سیاوشان و جعفرآباد می باشد. این روستا در طول 46 درجه و 29 دقیقه و عرض 38 درجه و 51 دقیقه و ارتفاع 3620 متر از سطح دریا قرار دارد. اوشتیبین " نمونه ای از روستاهای کوهستانی – میان دره ای محسوب شده و محدوده روستا از نظر تقسیمات آب و هوایی جزء مناطق با اقلیم سرد و دارای زمستان های طولانی بوده و برای چندین ماه از سال پوشیده از برف است. معماری موجود این روستا در برخی بناها مربوط به دوره اشکانیان است و بافت روستای " اوشتبین" به واسطه احاطه باغات و سایرعوامل کالبدی نظیر ناهمواری ها، بستر سنگی، شیب تند اراضی و شرایط اقلیمی خاص، کاملا فشرده و فقط در محدوده شمالی روستا امکان توسعه محدود وجود دارد. این روستای تاریخی در خرداد ماه 1379 در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است.
اسناد به دست آمده از سنگ نوشته های موجود در روستا تاریخ بنای آن را 843 و 976 هجری قمری نشان می دهند، در زمان های گذشته ، روستای اوشتیبین به شکل قلعه بوده و کسی نمی توانسته به آسانی به روستا دسترسی داشته باشد .این روستا در دره ای واقع شده که از سه طرف توسط کوه های بلند احاطه شده و بر اساس منابع تاریخی در بالای هر کوه سنگری بنا شده بوده و این سه سنگر به دلیل احاطه به روستا از لحاظ امنیتی همانند دژی محکم عمل می کردند]7.[
از دیگر آثار تاریخی مهم روستای " اوشتبین " سنگ های سردرخانه هاست که بر روی یکی از آنها عبارت " امر ببناء هذا العمارت فی الدولت السلطان ابی السلطان شاه محمد خدا بنده خلد الله ملاکه الحق هدایت الله ابن المرحوم مولانا احمد الشیرزادی " و در کنگره راست محراب از بالا تا پایین بیت " ز در درآ و شبستان ما منور کن یا علی دماغ مجلس روحانیان معطر کن به چشم و ابروی ساقی سپرده ام دل و جان یا علی " تاریخ سنگ سردر این خانه تاریخی متعلق به " سرخای " بین سال های 986 و 996 هجری قمری بوده و بر بالای این سردر، یک لوح چوبی قرار دارد که در آن بعد از آیه «و ان یکاد» به سنه 1201 هجری قمری اشاره شده است. سنگرهای موجود در کوه های اطراف روستا، آسیاب های آبی و سرستون های چوبی باقیمانده از مسجد قدیمی از دیگر جاذبه های گردشگری و تاریخی روستای زیبای " اوشتیبین " هستند که تماشای آنها در آرامش سحرآمیز کناره های ارس، لحظاتی به یاد ماندنی را در خاطره گردشگران و میهمانان ثبت می کند]6 [.
از سایر نقاط دیدنی و گردشگری منطقه ارسباران به طور خلاصه می توان به مواردی همچون اشاره کرد: روستای مرادلو و قدمت عصر آهن و قرون اولیه اسلامی، روستای نقدوز و قدمت تاریخی، قرون اولیه و میانه اسلامی، (کول تپه آیدینلو) به موقعیت جغرافیایی بخش هوراند، روستای آیدینلو و قدمت هزاره اول ق.م، (کول تپه آلپادت) به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی، روستای آلپادت و قدمت هزاره اول ق.م تاریخی و قرون اولیه اسلامی،( کول تپه مرادلو) به موقعیت جغرافیایی بخش هوراند، (تپه آجر خانه نقدوز) به موقعیت بخش مرکزی، ، (حوریم تپه سیدلر) به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی، روستای سیدلر و قدمت قرون میانه اسلامی، (تپه شهرستان) به موقعیت جغرافیایی بخش هوراند، (تپه روستای دوغان) به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی، روستای دوغان و قدمت هزاره اول ق.م، (تپه بند گدیهی) به موقعیت جغرافیایی بخش هوراند، روستای اینجار و قدمت تاریخی، قرون اولیه اسلامی،(کول تپه کرنگاه) به موقعیت بخش مرکزی و قدمت قرون میانه اسلامی، روستای رشت‌آباد و قدمت عصر آهن،(کول تپه خونیق) به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی، روستای خونیق و قدمت دوران کالکولیتیک،قرون اولیه، روستای حصار و قدمت دوره تاریخی، روستای آقاکندی و قدمت هزاره اول ق.م،(تپه قلعه رشت‌آباد) به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی، روستای رشت، آباد و قدمت هزاره اول ق .م،( تپه قلعه داغلیان)به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی، روستای قراجه‌لو و قدمت عصر آهن، (تپه رواسجان)به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی،روستای رواسجان و قدمت قرون میانه اسلامی،(تپه آذغان)به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی، روستای آذغان و قدمت قرون اولیه و میانه اسلامی، (کول تپه پسته‌بیگ ) به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی، روستای پسته‌بیگ و قدمت عصر مس، سنگ، مفرغ و آهن، ،(تپه توپچی‌باغی) به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی،روستای آذغان و قدمت عصر مس و سنگ، آهن، قرون اولیه اسلامی،(تپه آجاقلار) به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی، روستای آذغان و قدمت قرون میانه و متاخر اسلامی،(کول تپه کاشان) به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی، روستای کاشان با قدمت قرون میانه اسلامی،(تپه شمالی کاشان) به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی،روستای کاشان و قدمت دوران تاریخی،(تپه قبرستان قلعه جوق) به موقعیت جغرافیایی بخش مرکزی،روستای تازه‌کند و قدمت دوران مفرغ،(تپه روستای خلیفه‌لو)به موقعیت جغرافیایی بخش هوراند، روستای خلیفه‌لو و قدمت قرون اولیه اسلامی، روستای طویله‌شامی و قدمت عصرآهن، قرون اولیه اسلامی و بسیاری دیگر از مکان ها و روستاهای دیدنی]4 [.
- نتیجه گیری
ارسباران منطقه ای است پهناور با زیباییهای شگرف طبیعی و تاریخی غنی . با وجود داشتن چنین امتیاز هایی از پیشرفت اقتصادی، گردشگری و زمینه های مرتبط بهره ای نبرده است . در طی سالهای متوالی به دلیل افزایش دخالت انسان در محیط زیست این منطقه ، تعادل طبیعت مختل شده البته ضرورت سلوک همگون زیست محیطی موجب تدوین و اجرای برخی برنامه های حفاظتی مانند پروژه صیانت از جنگلهای ارسباران، در این منطقه شده و با وجود این چالش های زیست محیطی منطقه تنها به جنگلها ختم نشده و دامنه ای گسترده دارد. مهمترین ویژگى این ناحیه از استان استقرار آن در مناطق حاشیه‌اى استان است. این محدوده قسمتهایى از شهرستانهاى اهر، ورزقان، کلیبر و جلفا را دربر مى‌گیرد که جزء مناطق کمتر توسعه یافته و محروم استان بوده و گردشگرى یکی از اصلى‌ترین و مهمترین محور توسعه آنها قلمداد مى‌شود.
با توجه به موقعیت توریستی این منطقه می توان با ارائه تسهیلات و تمهیداتی از سوی دولت و شرکت های سرمایه گذار بالاترین بهره و سود را از منطقه زیبا و دست نخورده ارسباران به نفع توسعه و آبادانی منطقه و ایجاد چندین فرصت شغلی در منطقه فراهم آورد. برای این منظور چند پیشنهاد و راهکار در مورد رشد و توسعه صنعت گردشگری و صنایع دستی ارائه می شود.

- تسریع در ایجاد زیرساخت براى احداث کمپ سیاحتى و اقامتى در اطراف قلعه بابک: قلعه بابک به عنوان یکى از قلعه های تاریخى استان و در شرایط جغرافیایى بسیار مناسبى قرار گرفته است و هر ساله هزاران نفر از داخل و خارج براى بازدید و همچنین استفاده از طبیعت بکر منطقه عزیمت مى‌نمایند. لذا ایجاد زیر ساخت های مناسب جهت احداث کمپ در سمت جنوبى قلعه پیشنهاد مى‌گردد.
- آموزش افرادی به عنوان آشنایان نقاط مختلف منطقه برای راهنمایی گردشگران و توریست ها در فصول گردشگری.
- تعیین مناطق ویژه در محیطهاى جنگلى و حفاظت شده به منظور ایجاد تاسیسات مناسب رفاهى و استراحتگاهى گردشگران و سیاحت گران
- ایجاد امکانات مناسب در پارک های جنگلى مناطق مختلف ارسباران: جنگلهاى ارسباران شامل مناطق کلیبر ـ ورزقان ـ هوراند و... یکى از جنگلهاى زیباى کشور داراى تنوع گیاهى بسیار مناسب و هواى مطبوع و حیات وحش متنوع بوده و هر ساله هزاران نفر از آن استفاده مى‌کنند. لذا احداث پارک جنگلى به منظور استفاده گردشگران و حفاظت از منطقه در براى مناطق مکیدى ـ بلیش ـ اینالو ـ تازه کند ـ هشت بهشت هوراند ـ کرینگان ـ چیچکلو ـ هفت چشمه ضروری است
- تشکیل ادارات گردشگری و جهانگردی و غیره در شهرهای ارسباران: با وجود توریستی بودن مناطق ارسباران از جمله اهر، ورزقان، کلیبر و غیره متأسفانه هیچ اداره ای که زیر نظر گردشگری باشد در هیچ کدام از مناطق یاد شده وجود ندارد.
- استفاده حداکثر از محیط‌هاى طبیعى و جنگل براى ایجاد استراحتگاههاى موقت و چند روزه از طریق ایجاد سکوهاى چادر و سازه‌هاى لازم با مصالح هماهنگ با محیط و ایجاد زیر ساخت براى احداث کمپ گردشگرى در مناطق گردشگری ارسباران
- تسریع در ایجاد زیر ساخت براى احداث مجتمع سیاحتى ـ اقامتى در اطراف سد ستارخان: سد ستارخان در منطقه کوهستانى و زیباى ما بین ورزقان و تبریز قرار گرفته و با داشتن ذخیره مناسب آب و همچنین چشم‌انداز بسیار مناسب قابلیت تبدیل به یک مرکز گردشگرى مناسب را دارد.
- تسریع در عملیات اجرایی و اختصاص اعتبارات لازم برای مناطق نمونه گردشگری سد ستارخان، دره علی آباد هوراند، فندقلو و افیل بهل و سایر مناطق اعلام شده برای ارسباران به منظور جذب گردشگران داخلی و خارجی.
- احداث و مرمت راه های مواصلاتی خصوصاً راه هایی که به منطقه گردشگری و توریستی نزدیک تر باشد و امکان اتصال دو منطقه توریستی به هم فراهم شود که در این راستا احداث جاده جانانلو – کلیبر، بزرگراه اهر – تبریز و احداث بزرگراه تبریز- اهر – هوراند- باکو و تبدیل جاده های ارتباطی اهر- کلیبر، اهر – ورزقان و اهر – مشگین شهر، کلیبر به خداآفرین و ورزقان به خاروانا به جاده درجه یک ضروری می باشد.
- ایجاد کارخانجات صنایع تبدیلی، لبنی، گوشتی و کنسانتره و سرمایه گذاری در صنایع دستی منطقه و ایجاد کارگاههای زودبازده مرتبط با این بخش موجب رونق و ارتقاء درآمد مردم منطقه خواهد بود.

- سرمایه گذاری و ساخت هتل و متل برای گردشگران خارجی و داخلی در شهرستان اهر، ورزقان به عنوان شاهراه ارتباطی بین دو استان مهم توریستی و گردشگری اردبیل و آذربایجان شرقی و ایجاد میهمانسراهای ویژه در شهرستانهای اهر، ورزقان و کلیبر تحت پوشش میراث فرهنگی و گردشگری همچون شهرهای سراب و مرند موجب جذب گردشگران و افزایش ماندگاری آنها از یک روز به چند روز خواهد بود.
- ایجاد نمایشگاه دایمی فرش و ورنی و سایر صنایع دستی دست باف عشایر منطقه از جمله گلیم، جاجیم و محصول پرفروش و منحصر به فرد منطقه ارسباران(ورنی) و سایر سوغاتی های منطقه.
- ایجاد موزه حیات وحش با توجه به تنوع گونه های جانوری کمیاب و منحصر به فرد در منطقه ارسباران
- ایجاد موزه عشایرارسباران به عنوان مرکز مهم عشایر استان( شهرستانهای: اهر و کلیبر).
- تلاش در جهت ثبت معنوی آداب و سنن عشایر منطقه ارسباران به عنوان فرهنگ مردم.
- برگزاری سالانه جشنواره عاشق های ارسباران به عنوان نماد موسیقی سنتی منطقه.
- با توجه به پیشنهادات و راهکارهای ارئه شده باید این امر مورد توجه قرار گیرد که: منطقه ارسباران یکی از پرجاذبه ترین مکان های گردشگری طبیعی(جنگل ها و مراتع)، مصنوعی( قلعه ها، تفرج گاهها، مناطق باستانی و...) و وجود صنایع مختلف دستی و معدنی دارای نعمت های خدادادی عظیمی هست که باید مسئولین کشوری و استانی با بهره گیری از افراد صاحب نظرو خبره ، برنامه ریزی مناسب و راهکارهای عملی زمینه رشد ، توسعه و عمران این منطقه زیبا که به عروس آذربایجان لقب داده شده با سرلوحه قرار دادن فرمایشات مقام معظم رهبری با همت مضاعف و کاری مضاعف این منطقه بسیار مستعد با پتانسیل های بالقوه در بخش گردشگری به منطقه ای زیبا و توسعه یافته تبدیل شود.
منابع تحقیق:
1- بایبوردی،ح ، 1341، تاریخ ارسباران، انتشارات ارسباران.
2- جعفر زاده،ع، 1387، آشنایی با منطقه ارسباران و روستاهای تاریخی(اشتبین)، مجموعه مقالات منتشر شده در اینترنت.
3- جنگل های ارسباران، 1388، سایت انجمن حمایت از محیط زیست ارسباران.
4- تاریخ آثار مسجد جامع اهر، 1387، مسئول حفظ آثار ملی مسجد جامع اهر.
5- سیمای استان آذربایجان شرقی، 1386 ، سازمان برنامه و بودجه استان آذربایجان شرقی.
6- سیمای میراث فرهنگی آذربایجان شرقی،1387، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان.
7- طرح گردشگری ارسباران، 1380، مجموعه مقالات منتشر شده در اینترنت.
8– گزارش سال مؤسسه A.M.T (2002)، تحت مدیریت واژگان فرانسوی و ترکی .
9- گذری در صنایع دستی استان آذربایجان شرقی(1388) ، مجموعه مقالات منتشر شده در اینترنت.
10- مشخصات موزه شیخ شهاب الدین اهری(1388)، مسئول نگهداری آثار و ابنیه های تاریخی موزه.
11- موقعیت و مشخصات گردشگری و توریستی منطقه ارسباران، 1387، گزارش سالانه سازمان میراث فرهنگی استان .
12- مشخصات جغرافیایی ارسباران، 1388، سایت مرکزی گردشگری دانشجویان ایران.
13- www.iranview.ir
تهیه و تدوین :(حسن بالاگر: رئیس روابط عمومی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر و مصطفی قربان موحد: عضو باشگاه پژوهشگران جوان دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر).



موضوعات مرتبط: كلیاتی از جلفا و ارسباران جلفا و ارسباران ,
آخرین مطالب