تبلیغات
- اخبار روز ،متون علمی و ادبی،دانلود،آموزش وبلاگ نویسی و .. - شهرستان جلفا در یک نگاه
ما ســــــــــــعی میكنیم بهترین هــــــــــــــــا را در این جـــــــــــا برایتــــــــان تــــــــدار ك ببینیم

-
-

نگاهی گذرا به شهرستان جلفا

شهرستان جلفا به صورت نوار باریكی در مرز شمالی استان با جمهوری های آذربایجان و ارمنستان قرار دارد .
شهرستان كلیبر حدود شرقی آن را می پوشاند و حدود غربی آن قسمتی از مرز مشترك استان آذربایجان غربی است ، شهرستانهای مرند ، ارسباران و اهر در جنوب شهرستان قرار دارند و شهر جلفا مركز این شهرستان در شمال تبریز قرار دارد .
از نظر وسعت جلفا از شهرستانهای كوچك استان به شمار می رود و با 1670 كیلومتر مربع وسعت تنها 3.5 درصد از كل مساحت استان را در بر گرفته است.

موقعیت جغرافیایی، حدود و وسعت شهرستان جلفا

شهرستان جلفا در شمال غربی استان آذربایجان شرقی، بین 45 درجه و 17 دقیقه تا 46 درجه و 31 دقیقه طول شرقی و بین 38 درجه و 39 دقیقه تا 39 درجه و 2 دقیقه عرض شمالی بصورت نوار باریكی در مرز شمالی استان واقع شده و از شمال به رودخانه ارس و جمهوریهای نخجوان و ارمنستان و آذربایجان منتهی می شود . وسعت این شهرستان 31/1670 كیلومتر مربع می باشدکه شهرستان كلیبر حدود شرقی و شهرستانهای مرند و ورزقان نیز همسایگان جنوبی این شهرستان محسوب می‌شوند.
بطور متوسط عرض این شهرستان 17 كیلومتر، و طول آن 100 كیلومتر است. شهرجلفا مركز این شهرستان در 135 كیلومتری شمال غرب تبریز و 65 كیلومتری شمال شهر مرند قرار دارد. از نظر وسعت جلفا از شهرستانهای كوچك استان به شمار می‌رود و با 31/1670 كیلومتر مربع وسعت تنها 4/3 از كل مساحت استان را در پوشش خود داشته كه از ایـن نظر در رده دوازدهم قرار دارد. .
بخش مركزی شهرستان جلفا، دهستانهای شجاع و ارسی را در بر می‌گیرد. شهر جلفا در محدودة جغرافیائی دهستان شجاع و شهر هادی شهر در محدودة جغرافیائی دهستان ارسی واقع شده‌اند . از نظر تقسیمات سیاسی شهرستان جلفا دارای دو بخش با نامهای بخش مركزی و بخش سیه رود و 5 دهستان با نامهای دیزمار غربی، نوجه مهر، ارسی، داران، شجاع می باشد. براساس آمار سال 1383 تعداد آبادیهای دارای سكنه شهرستان جلفا 73219 آبادی می باشد.

جغرافیای طبیعی شهرستان جلفا

اقلیم کلی شهرستان جلفا نیمه خشک و سرد می باشد و تنها قسمت کوچکی از ارتفاعات فوقانی و حاشیه رود ارس دارای اقلیم خشک و سرد می باشند . مقدار بارش سالیانه 225 تا 400 میلی لیتر می باشد . مقدار متوسط دمای سالیانه 15 درجه سانتی گراد در حاشیه رود ارس تا 5 درجه در ارتفاعات بلند متغیر است . تعداد روزهای یخبندان در جلفا 80 روز می باشد که این مقدار تا 140 روز در مناطق مرتفع تر نیزافزایش می یابد .

شهر جلفا كه از سال ها پیش دارای ایستگاه سینوپتیك بوده است درارتفاع704متری از سطح دریاهای آزاد واقع شده است و از این نظر در بین شهرهای استان آذربایجان شرقی ( به جز دوشهر بسیار كوچك سیه رود و نوچه مهر كه آن ها نیز درشرق شهرستان جلفا قرارگرفته اند)كمترین ارتفاع را به خود اختصاص داده است. به عبارت دیگر می توان گفت كه شهر جلفا ومنطقة آزاد ارس دراین استان درپست ترین نقطة استان واقع شده است. این موقعیت ارتفاعی درمجموع به رغم آن كه جلفا درشمالی‌ترین ناحیه كشور یعنی درعرض جغرافیایی38 درجه و45 دقیقه قرارگرفته، موجب تعدیل درجه حرارت آن نسبت به نقاط هم عرض آن در آذربایجان شده است. ارتفاع پایین درمجموع موجب افزایش درجه حرارت درشهر جلفا وهمچنین دشت گلفرج نسبت به نواحی كوهستانی پیرامون وبلندناحیه شده است.

منطقه جلفا و ارسباران از نظر گیاهشناسی بطور كلی جزء ناحیه اصلی اروپ - سیبری و بخش فرعی تر آن با نام هیركانین است كه از مغرب تا ارسباران و از مشرق تا جنگل های گلستان ادامه دارد و مساحت آن با درنظر گرفتن جنگل های ارسباران به 3 میلیون هكتار می رسد. این ناحیه در تمام فصول بوسیله باران و برف مشروب می گردد. نوسان حرارت آن زیاد و زمستانش معمولاً سخت و شدید می باشد، هر چند در مجاورت اقیانوس ها و دریاها دارای زمستانی مطبوع تر و معتدل تر است.
جنگل های ارسباران یا قراچه داغ كه در آذربایجانشرقی قرار گرفته است جز جنگل های نیمه مرطوب بوده كه از جامعه بلوطستان و مشتقات آن، با درختان غالب اوری و ممرز تشكیل می شود. پوشش گیاهی در دو طرف رودخانه در ساحلهای ایران و آذربایجان نسبتاً متنوع می باشد. پوشش گیاهی شامل نیزار، بوته زار و در برخی مناطق پوشش درختچه های گز می باشد.

جمعیت

بر اساس نتایج اولیه سرشماری 1385 جمعیت این شهرستان در فاصله سالهای 1375تا 1385 رو به كاهش بوده و به طور متوسط سالانه0.5 درصد از آن كاسته شده است . جمعیت شهری از 31.4 هزار نفر به 35.4 هزار نفر افزایش یافته و جمعیت روستائی از 23.1 هزار نفر به 16.5هزار نفر كاسته شده استكه بخشی از افزایش جمعیت شهری نیز ناشی از تبدیل آبادی سیه رود به شهر است . كاهش جمعیت این شهرستان در عین حال كه می تواند ناشی از كاهش سطح باروری باشد ، همچنان می تواند ناشی از كاهش فعالیتهای گمرگ جلفا نیز به حساب آید كه با تقلیل محسوس آن، حالت یك شهر شركتی از رونق افتاده را ، به شهر جلفا وبه تبع آن به هادی شهر و آبادیهای پیرامونی داده است . از این رو شروع و توسعه فعالیتهای منطقه آزاد تجاری و صنعتی ارس فرصت گرانبهائی برای توسعه ورونق مجدد این منطقه تواند بود .
با صرفنظر كردن از یافته های اولیه سرشماری سال 1385، كه فعلأ از روی آن نمی توان به بحث تفصیلیتری پرداخت ،باید گفت كه در طول مدت 30 سال از 1345 تا 1375، جمعیت شهرها و آبادیهای سال 1375 این شهرستان 2.11 برابر، جمعیت نقاط شهری آن 6.22 برابر و جمعیت نقاط روستائی آن 1.11 برابر شده است. در صورتی كه شهر كنونی جلفا كه در سالهای 1345 و 1355 كه هنوز به شهر تبدیل نشده بود به همان صورت روستا محسوب شود جمعیت شهری در این مدت 8.40 برابر و جمعیت روستائی 1.05 برابر گشته است. این وضع به معنی تغییر سیمای جمعیتی این شهرستان از حالت روستائی (85.5 درصد روستائی) در سال 1345 به حالت شهری (57.6 درصد شهری) در سال 1375 و سرعت شهرنشینی در آن است.

جغرافیای تاریخی شهرستان جلفا

جلفا از زمانهای پیش از میلاد به خاطر موقعیت جغرافیایی و استراتژی اهمیت خاصی داشته و از لحاظ فرهنگی و مدنی دارای شهرتی بس فراوان بوده است. به طوری كه اصحاب الارس در زمان حضرت سلیمان بن داود در این منطقه ظهور كرده و سبب ایجاد دوازده شهر در كنار رودخانه ارس شدند ، كه نام دوازده ماه بر آنها اطلاق گردید كه عبارتند از : آبان - آذر - دی - بهمن - اسفند - فروردین - اردیبهشت - خرداد - تیر - مرداد - شهریور و مهر كه پایتخت ملك آنها شهر اسفندار بود ، مردم این شهر صنوبر پرست بودند و از آب چشمه زیر صنوبر با اعتقاد بر اینكه در صورت مصرف از آن خشك می شود استفاده نمی كردند و آب مصرفی خود و حیواناتشان را از رودخانه ارس تامین می كردند .

مردم این شهر ها برای خود اعیادی در نظر گرفته بودند كه بر سر هر ماهی و هر برجی در یك شهر از این شهر های دوازده گانه جمع می شدند و پس از بستن یك چادر حریر به درخت صنوبر و ذبح كردن قربانی های خویش بر آنها آتش می زدند و پس از دود كردن لاشه حیوانات و حائل شدن بین مردم و صنوبر به ناله و زاری پرداخته و از درخت صنوبر می خواستند تا از تقصیر آنها بگذرد .
پس از اتمام این مراسم تا ماه بعد مشغول انجام كارهای خود می شدند و زمانی كه نوبت اسفندار پایتخت اصحاب الارس فرا می رسید ، هر شهر پس از تدارك قربانی و خیمه زنی در كنار درخت صنوبر از باب های دوازده گانه شهر كه از هر باب آن ، مخصوص یك شهر بود ، وارد می شدند و بعد از عبادت به شادی و خوشحالی می پرداختند .

مكان مخروبه شهر بهمن در حوالی قبچاق روستای نوشیروان از توابع بخش مركزی جلفا است كه به آن بهمن یا بهرام اطلاق می شود. خداوند مردم این شهر ها را به علت عدم اعتقادات دینی موجب نفرین قرار داد و همه شهر ها را بجز اردیبهشت {اردوباد فعلی در جمهوری خود مختار نخجوان} را ویران كرد كه به عنوان شهر مذهبی شهرهای دوازده گانه مطرح بود .
كتاب جغرافیای كیهان ، نواحی جلفا را از قلمرو ارمنستان قلمداد می كند و خلاصه تاریخ این ناحیه را از عهد هخامنشی چنین بیان می كند .

ساتراپی سوم ارمنستان بین سرچشمه فلات ، دجله و كورا و ارس واقع شده و پایتخت قدیم آن موسوم به آرتاگز Artaxa است در كنار رودخانه ارس قرار دارد و نواحی پست آن مخصوصا دره ارس بسیار حاصلخیز است و محل چراگاه های بزرگ و تربیت اسبهای خوب بوده است و ساتراپهای ارمنستان مكلف بودند همه ساله تعدادی اسب به دربار ایران تقدیم دارند .
پس از زوال هخامنشی در عهد سلوكی ها این ایالات مستقل شدند ولی دوباره در زمان اشكانیان ارمنستان از ایران اطاعت كرده و مالیات می دادند ولی در اواخر دوره اشكانی ، ارمنستان گرفتار تحریكات رومیان بود و گاه گاه از دولت رومیان اطاعت می نمود ، در عصر ساسانی حدود شمالغرب ایران تا كوههای قفقاز توسعه یافت ولی بعد در عصر شاهان ضعیف ساسانی ارمنستان از طرف دولت روم حمایت شد و پس از توسعه قلمرو اسلامی این ایالات هم جزء كشور اسلامی محسوب می شدند .
پس از كشمكشهای زیاد و جنگهای صلیبی كه میان مسلمین و مسیحیان به وقوع پیوست امپراطوران مسیحی اروپا در جنگها دخالت نمودند و باعث تضعیف قوای مسلمانان گردیدند و كلیسای بیزانس دامنه نفوذ خود را در شرق وسعت داده و در ارمنستان و گرجستان به تاسیس مراكز مذهبی اقدام نمودند كه از جمله كلیسای ایروان، تفلیس و اوچ كلیسا در نزدیكی ارس می باشد .
اقلیتهای مذهبی ایران در ایالات شمالغرب و بخصوص ارومیه از مسیحیان ارمنستان می باشند كه اغلب ساكنین قدیمی جلفا بودند و در زمان شاه عباس كبیر در سالهای 1625 م - 1629 م عده ای از مسیحیان صنعت گر این شهر را به اصفهان كوچانید و در آنجا شهری در كنار زاینده رود با همین نام احداث كرد .

حمدالله مستوفی در كتاب نزههٌ القلوب جلفا را از محال نخجوان محسوب كرده و مالیات آنجا را با مالیات نخجوان محاسبه می كنند و می نویسد ضیاء الملك نخجوانی در محل جلفا پلی به رود ارس بسته است .

تاریخ جلفا را مورخین به قرن 5 قبل از میلاد ارجاع می دهند كه در آن زمان اسم جلفا، جولاء (بافنده ) بود و پس از مكان گزینی ارامنه جولا به جوغا تغییر كلمه داد ، ولی پس از كوچاندن ارامنه توسط شاه عباس صفوی نام لاتین Jolfa به این مكان گزیده شد.

در سفرنامه های بسیاری در مورد ارس و جلفا که محل گذر سیاحان قرار گرفته مطالبی نگاشته شده است که از آن جمله می توان با موارد ذیل اشاره کرد :

  • - اولیای چلبی از دانشمندان و سیاحان مشهور دولت عثمانی

  • - ماری پوتی و هیات فرانسوی همراه مربوط به دوران لوئی چهاردهم

  • - آمبروسیو کنتارینی

  • - حاج سیاح ایرانی
  • خانلر

  • - میرزا اعتصام الملک

  • - هنریش بروکش

  • - ژان تاورنیه
  • و ...
آخرین مطالب